మిథిలా నగరం ఆ రోజు అసాధారణమైన వైభవంతో వెలిగిపోతోంది. రాజర్షి జనకుడి సభలో దేశం నలుమూలల నుంచి వచ్చిన వేదవేత్తలు, తర్కశాస్త్ర ప్రవీణులు, ఉపనిషత్తుల పండితులు, యజ్ఞకర్తలు, మహామేధావులు కూర్చున్నారు. అక్కడ గెలుపు అంటే కేవలం ఒక వాదంలో విజయం కాదు; అది జ్ఞానంలో శిఖరాగ్రాన్ని అధిరోహించిన ఘనత.
అలాంటి సభ ద్వారం వద్ద ఒక బాలుడు నిలబడ్డాడు.
వయసు పన్నెండేళ్లు.
కానీ అతని శరీరం ప్రకృతే ఒక పరీక్ష పెట్టినట్లుగా ఉంది. మెడ వంగిపోయింది. వీపు విల్లులా ముడుచుకుంది. చేతులు, కాళ్లు సహజాకృతిని కోల్పోయాయి. జన్మతః వచ్చిన శాపం వల్ల అతని శరీరం ఎనిమిది చోట్ల వంకరగా మారింది. అందుకే ప్రపంచం అతనిని అష్టావక్రుడు అని పిలిచేది.
ద్వారం వద్ద కాపలాదారులు అతడిని చూసి ఆశ్చర్యపోయారు.
“బాలకా! ఈ సభలో దేశంలోనే గొప్ప పండితులు ఉన్నారు. నీవు తప్పు చోటుకు వచ్చావేమో?”
అష్టావక్రుడు ప్రశాంతంగా చిరునవ్వు నవ్వాడు.
“జ్ఞానానికి వయసుంటే మీరు చెప్పింది నిజమే. కానీ సత్యానికి వయసు ఉండదు. నా శరీరం చిన్నది కావచ్చు. నేను మోసుకొచ్చింది ప్రశ్నలు కాదు... సమాధానాలు.”
వారి అనుమతితో అతడు సభలోకి అడుగుపెట్టాడు.
అక్కడ ఉన్న వందలాది కళ్లూ ఒక్కసారిగా అతని మీద పడ్డాయి.
కొద్ది క్షణాల నిశ్శబ్దం.
తర్వాత చిరునవ్వులు.
ఆ వెంటనే పరిహాసాలు.
“ఇతడేనా పండితుడు?”
“నడవలేనివాడు తర్కం చేయడానికి వచ్చాడట!”
“ముందు తన దేహాన్ని సరిచేసుకోవాలి కదా!”
సభ మొత్తం నవ్వులతో మారుమోగిపోయింది.
ఆశ్చర్యకరంగా అష్టావక్రుడు కూడా నవ్వడం ప్రారంభించాడు.
కాని అది గాయపడిన మనిషి నవ్వు కాదు. అజ్ఞానాన్ని చూసిన జ్ఞాని నవ్వు.
జనక మహారాజు ఆశ్చర్యంతో లేచాడు.
“బాలకా! వీరు నిన్ను చూసి నవ్వారు. కానీ నీవు ఎందుకు నవ్వుతున్నావు?”
అష్టావక్రుడు సభ మొత్తాన్ని ఒకసారి పరిశీలించి అన్నాడు.
“మహారాజా! జ్ఞానుల సభ అనుకొని వచ్చాను. కానీ ఇక్కడ కూర్చున్నవారిని చూసాక ఇది చర్మవ్యాపారుల సభ అనిపిస్తోంది.”
సభ ఒక్కసారిగా ఉలిక్కిపడింది.
“ఏమిటి ఈ దుస్సాహసం?” అంటూ పలువురు కోపంతో లేచారు.
అష్టావక్రుడు ఏమాత్రం తడబడకుండా సమాధానమిచ్చాడు.
“జ్ఞాని ఆత్మను చూస్తాడు. అజ్ఞాని దేహాన్ని చూస్తాడు. నేను ఇక్కడికి వచ్చినప్పటి నుంచి ఒక్కరూ నా జ్ఞానం గురించి అడగలేదు. నా శరీరాన్ని మాత్రమే పరిశీలించారు. అందుకే వీరంతా చర్మాన్నే కొలుస్తున్నారని అన్నాను.”
ఆ మాటలు సభను నిశ్శబ్దంలో ముంచేశాయి.
జనకుడి హృదయంలో ఏదో కదిలింది.
“నీవెవరు నాయనా?” అని మృదువుగా అడిగాడు.
అప్పుడు అష్టావక్రుడి కళ్లలో ఒక దుఃఖం మెరిసింది.
“నేను కహోడ మహర్షి కుమారుణ్ణి. నా తండ్రి ఈ సభలోనే బండి అనే పండితుడితో వాదించి ఓడిపోయాడు. ఓటమి శిక్షగా నదిలో ముంచివేయబడ్డాడు. నా తల్లి ప్రతి రాత్రీ కన్నీటితో నిద్రపోతుంది. ఆమెకు చిరునవ్వు తిరిగి ఇవ్వడానికి వచ్చాను. నా తండ్రిని ఇంటికి తీసుకెళ్లడానికి వచ్చాను.”
ఆ మాటలు విన్నవారి హృదయాలు కదిలిపోయాయి.
ప్రపంచం అతని శరీరాన్ని చూసింది.
కానీ అతని హృదయంలో ఉన్న తండ్రిపైన ప్రేమను చూడలేదు.
జనకుడు కొంతసేపు మౌనంగా ఉండిపోయాడు.
ఆ తర్వాత ఒక్కసారిగా అతనిలోని తత్వవేత్త మేల్కొన్నాడు.
“అష్టావక్రా,” అన్నాడు, “నీవు ఆత్మను గురించి మాట్లాడావు. అయితే నాకు చెప్పు. ఆత్మ అంటే ఏమిటి? మనం చూస్తున్న ఈ దేహమే మనిషి కాదా?”
అష్టావక్రుడు చిరునవ్వు నవ్వాడు.
“మహారాజా! ఒక రాజు రాజవస్త్రాలు ధరించినప్పుడు అతడే ఆ వస్త్రమవుతాడా?”
“కాదు,” అన్నాడు జనకుడు.
“అలాగే ఈ దేహం కూడా ఆత్మ ధరించిన వస్త్రమే. బాల్యంలో ఒక దేహం, యవ్వనంలో మరో దేహం, వృద్ధాప్యంలో ఇంకో దేహం వస్తాయి. దేహం మారుతుంది. కానీ ‘నేను’ అనే అనుభూతి మారదు. మారనిది ఆత్మ. మారేది దేహం.”
జనకుడి కళ్లు విశాలమయ్యాయి.
“అయితే సుఖదుఃఖాలు ఎవరికీ కలుగుతాయి?”
“మనస్సుకే. ఆకాశాన్ని పొగ కమ్ముకుంటే ఆకాశం కలుషితమవుతుందా? లేదు. పొగ మాత్రమే కలుషితం. అలాగే దుఃఖం మనస్సుకే చెందింది. ఆత్మ నిత్యం స్వచ్ఛమైనది.”
సభలోని పండితులు శ్రద్ధగా వినసాగారు.
జనకుడు మరో ప్రశ్న వేశాడు.
“నిన్ను చూసి ప్రపంచం నవ్వింది. నీకు బాధ కలగలేదా?”
అష్టావక్రుడు క్షణం మౌనంగా ఉండిపోయాడు.
“మహారాజా! అంధుడు సూర్యుణ్ణి చూడలేదని నేను సూర్యుణ్ణి నిందించాలా? అజ్ఞానులు నా దేహాన్ని చూసి నవ్వితే అది వారి పరిమితి. నా విలువ కాదు. నేను వారి నవ్వుకు బాధపడితే నేనూ నా దేహాన్నే నమ్మినవాడిని అవుతాను.”
ఆ మాటలు విన్న జనకుడి హృదయం కరిగిపోయింది.
“అయితే బంధనం ఏమిటి?” అని అడిగాడు.
“‘నేను దేహం’ అనే భావనే బంధనం.”
“మోక్షం?”
“‘నేను శుద్ధచైతన్యస్వరూపుణ్ణి’ అని తెలుసుకోవడం.”
“జ్ఞానం?”
“మనం ఎప్పటినుంచో ఉన్న సత్యాన్ని గుర్తించడం.”
“అజ్ఞానం?”
“మనం కానిదాన్ని మనమే అనుకోవడం.”
ఈ సంభాషణ సాగుతున్న కొద్దీ జనకుడికి సభ కనిపించలేదు. ఎదురుగా కూర్చున్నది బాలుడు కాదు. ఉపనిషత్తులే నడుచుకుంటూ వచ్చినట్లనిపించింది.
కొద్దిసేపటి తర్వాత జనకుడు నెమ్మదిగా అన్నాడు.
“అష్టావక్రా! ఈ రోజు వరకు నేను రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్నానని గర్వపడ్డాను. కానీ ఇప్పుడు తెలుసుకున్నాను. నేను నా మనస్సుకు బానిసనై ఉన్నానని.”
అష్టావక్రుడు తలవంచి జవాబిచ్చాడు.
“మహారాజా! తన అజ్ఞానాన్ని గుర్తించినవాడే జ్ఞానానికి అర్హుడు. ఖాళీ పాత్రలోనే అమృతం నింపగలం.”
ఆ మాటలతో సభలోని అహంకారం కరిగిపోవడం ప్రారంభమైంది.
ఆ తర్వాత బండి ప్రవేశించాడు.
వాదప్రతివాదం ప్రారంభమైంది.
వేదాలు.
ఉపనిషత్తులు.
బ్రహ్మతత్త్వం.
ఆత్మస్వరూపం.
మోక్షమార్గం.
ప్రశ్నలు మెరుపుల్లా వచ్చాయి.
సమాధానాలు గంగలా ప్రవహించాయి.
చివరకు బండి మౌనమయ్యాడు.
అష్టావక్రుడు గెలిచాడు.
కానీ అతని ఆనందం విజయంలో లేదు.
“నా తండ్రి ఎక్కడ?” అనే ఒక్క ప్రశ్నలో ఉంది.
బండి చిరునవ్వు నవ్వాడు.
“నీ తండ్రి చనిపోలేదు. వరుణదేవుని యజ్ఞానికి పంపబడ్డాడు.”
కొద్దిసేపటి తర్వాత కహోడ మహర్షి సభలోకి అడుగుపెట్టాడు.
ఏళ్ల తరబడి ఎదురు చూసిన క్షణం.
అష్టావక్రుడి కళ్లు కన్నీటితో నిండిపోయాయి.
అతడు పరుగెత్తాలని ప్రయత్నించాడు.
కానీ అతని వంకర కాళ్లు అడ్డుకున్నాయి.
కహోడుడే పరుగెత్తి వచ్చి తన కుమారుణ్ణి కౌగిలించుకున్నాడు.
“నాయనా! నా కోసం ఇంత చేశావా?”
అష్టావక్రుడి గొంతు వణికిపోయింది.
“నాన్నా... ప్రపంచం నా దేహాన్ని చూసి నవ్వింది. కానీ మీరు ఎప్పుడూ నా ఆత్మను మాత్రమే చూశారు. మీ ప్రేమకు నేను ఋణపడి ఉన్నాను.”
ఆ రోజు మిథిలా సభలో ఓడిపోయింది అహంకారం.
గెలిచింది ఆత్మజ్ఞానం.
దేహం ఎనిమిది చోట్ల వంకరగా ఉండొచ్చు. కానీ అతని జ్ఞానం విశ్వంలా నిటారుగా నిలిచింది. ప్రపంచం అతని రూపాన్ని చూసి నవ్వింది. జనకుడు అతని జ్ఞానాన్ని చూసి నమస్కరించాడు. కాలం అతని ఆత్మమహిమను చూసి మహర్షిగా నిలబెట్టింది.
దేహసౌందర్యం కాలంతో క్షీణిస్తుంది. యౌవనం కరిగిపోతుంది. సంపద చేతులు మారుతుంది. కానీ ఆత్మజ్ఞానం యుగాలను దాటి వెలుగుతుంది. అష్టావక్రుడి శరీరంలో ఎనిమిది వంకరలు ఉండి ఉండవచ్చు. కానీ అతని జ్ఞానంలో ఒక్క వంకర కూడా లేదు. అందుకే ప్రపంచం మొదట అతనిని చూసి నవ్వింది... చివరకు అతని ముందు తలవంచింది
