వివరణ

దేవలోకమంతా ఒక్కసారిగా భయాందోళనలకు గురైంది. సమస్త జగత్తుకు రక్షకుడైన శ్రీమహావిష్ణువు శిరస్సు అదృశ్యమైంది! సృష్టి, స్థితి, లయ కార్యాలకు ఆధారమైన పరమాత్మకు ఇటువంటి విపత్తు సంభవించడం దేవతల ఊహకందని పరిణామం. నిశ్చలంగా ఉన్న నారాయణుని దేహాన్ని చూసి బ్రహ్మ, మహేశ్వరులు కూడా దిగ్భ్రాంతి చెందారు. అసలు విష్ణుమూర్తికి ఈ పరిస్థితి ఎందుకు ఏర్పడింది? జగన్మాత సంకల్పంలో దాగిన రహస్యమేమిటి? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానమే శ్రీమద్దేవీ భాగవతం ప్రథమ స్కంధంలోని హయగ్రీవావతార మహత్తర ఉపాఖ్యానం. ఒకప్పుడు శ్రీమహావిష్ణువు పదివేల సంవత్సరాలపాటు భీకరమైన యుద్ధం చేసి అలసిపోయాడు. యుద్ధానంతరం ప్రశాంతమైన ప్రదేశంలో పద్మాసనంలో కూర్చుని, తన భారీ ధనుస్సును నేలపై నిలబెట్టి, దాని పైభాగంపై తలను ఆనించి గాఢమైన యోగనిద్రలోకి వెళ్లాడు. అదే సమయంలో బ్రహ్మ, మహేశ్వరుడు, ఇంద్రుడు తదితర దేవతలు ఒక మహాయజ్ఞం నిర్వహించడానికి సిద్ధమయ్యారు. యజ్ఞాధిపతియైన శ్రీమహావిష్ణువు అనుగ్రహం అవసరమని భావించి ఆయనను వెతుక్కుంటూ బయలుదేరారు. చివరకు యోగనిద్రలో ఉన్న నారాయణుని